العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )

319

تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )

3 - مدت آن را معين كنند به اندازه كه بتوان برداشت كرد 4 - سهم هر يك نيز در عقد معين شود نصف يا ثلث يا بيشتر و كمتر 5 - آن كه زمين قابل كشت باشد برزگر مىتواند خود بكارد يا آن را به ديگرى واگذارد يا شريك شود مگر شرط كرده باشند شخصا مباشرت كند و نيز مختار است هر تخم كه خواهد براى كشتن اختيار كند مگر بنحو ديگر شرط كرده باشند . خراج زمين بر مالك است مگر شرط كند برزگر بدهد يا به شركت دهند و از اين كلام معلوم مىشود كه زمين شامل زمين مفتوح العنوة مىشود كه خراج دارد و مراد از مالك مالك اختصاصى زمين مفتوح العنوه است كه زمين در تصرف اوست و در زمينى كه به مزارعه مىدهد درخت و بنا و باصطلاح امروز هوائى موجود نيست كه مالك را به اعتبار آن كه مالك هوائى است مالك زمين گويند بلكه به اعتبار تصرف زمين و اولويت و حق خصوصى مالك است و همه احكام ملك در تصرف او جارى است و مىتواند بخرد و بفروشد و غصب كردن زمين از او حرام است ولى مالكيت او در طول مالكيت عامه مسلمين است چون خراج مىدهد چنان كه در جهاد گفتيم و غير ولى مسلمين كه امام معصوم است عجل الله تعالى فرجه كسى حق ندارد زمين مفتوح العنوه را از دست متصرف كه مالك خصوصى است خارج كند .